De logische niveaus van Bateson
Beschrijving
Inleiding
Om het werkveld van de psychologie te voorzien van werkzame methoden, hebben Gregory Bateson en Robert Dilts dit model ontwikkeld. De basis voor het model is het uitgangspunt dat een mens een probleem moet oplossen op het niveau waar dat probleem zich bevindt.
Zij hebben daarvoor 6 niveaus gebruikt:
- Omgeving
- Gedrag
- Vaardigheden en kwaliteiten
- Waarden en overtuigingen
- Identiteit
- Zingeving (of doel en missie, spiritualiteit)
Elk hoger niveau is dominant over een lager niveau, waarbij niveau 6 - zingeving het hoogste is.
Beschrijving van de logische niveaus van Bateson
- Omgeving.
Het laagste niveau in de hiërarchie is de omgeving van de mens: de omstandigheden met hun mogelijkheden, beperkingen, regels en voorschriften, zoals ouders en opvoeding, werk, partner enz.
Kernvragen zijn: waar reageer ik op, wanneer en met wie? - Gedrag.
De waarneembare acties en reacties die iemand in zijn of haar omgeving vertoont.
Kernvragen zijn: wat doe ik, hoe handel ik, wat is mijn observeerbare gedrag? - Vaardigehden en kwaliteiten.
De inzichten, capaciteiten, vaardigheden en denkstrategieën waarover iemand beschikt.
Kernvragen zijn: hoe pak ik het aan, wat kan ik? - Waarden en overtuigingen.
Iemands generalisaties, criteria, normen, waarden en verwachtingen.
Kernvragen zijn: waarom doe ik het, wat vind ik belangrijk, waar gaat het mij om? - Identiteit.
Het zelfbeeld en de bijbehorende gevoelens van uniciteit en eigenwaarde. Kernvragen zijn: wie ben ik, wat voor iemand ben ik, wat is mijn levensdoel? - Zingeving (of doel en missie, spiritualiteit).
Het hoogste niveau in de hiërarchie is zingeving: de intuïties omtrent het grotere geheel waarvan men deel uitmaakt, alsmede de roeping en de bezieling die dat grotere geheel verschaft.
Kernvragen zijn: van waaruit handel ik, waar ben ik een onderdeel van, wat is het grotere geheel dat mij leidt?
Voorbeeld gebruik model Bateson
Gregory Bateson
De gedachte dat er een hiërarchie van de logische niveaus bestaat in het denken van mensen, is afkomstig van de Britse bioloog, antropoloog en filosoof Gregory Bateson (1904-1980). Bateson is een van de grondleggers van de cybernetica. Samen met zijn toenmalige echtgenote Mead heeft hij in de jaren dertig antropologisch onderzoek verricht op Nieuw Guinea en Bali. In de jaren vijftig en zestig heeft hij baanbrekend werk verricht op het terrein van de psychiatrie, waar hij de systeemtheorie heeft geïntroduceerd. Ook heeft hij het verschijnsel van de ‘double bind’ beschreven en een theorie over het ontstaan van schizofrenie geformuleerd.
